“Leiderschap heb je of heb je niet” of “Ik kan het niet” is ook neurobiologisch onzin. Er is alleen “ik wil het niet”.

De neurowetenschappen zijn hot. MRI-scanners laten letterlijk toe om te zien wat er gebeurt in onze hersenen bij het uitvoeren van bepaalde taken. Meer kennis over de werking van onze hersenen doet neurologen en psychologen dromen van betere behandelingen van aandoeningen. Maar er duiken ook snel ethische en maatschappelijke vragen op over vrije wil, integriteit e.d.m. Gewapend met enkele inzichten over onze hersenen uit vulgariserende werken van Lone Frank* en Stefan Klein** vertrok ik met hoge verwachtingen naar Tiel in NL voor de supermasterclass 2011 van Twente School of Management over leiderschap en hersenen. 

Hoogleraar neuropsychologie Margriet Sitskoorn maakte indruk met een aantrekkelijk en gedegen overzicht van haar studiedomein. Hoogleraar neurobiologie Wytse Wadman vulde uitstekend aan met een spervuur van facts & figures over onze grijze massa. Tussendoor was er tijd voor spelletjes & testjes die, alhoewel plezierig, hun doel om kennis van de hersenen te vertalen naar organisatietoepassingen voorbijschoten. Integendeel. De vertaalslag blijft moeilijk.

Wist u dit al?

1) Onze hersenen tellen tot 100 miljard neuronen die elk 10 tot 50.000 verbindingen hebben waarvoor 180.000 km zenuwvezels nodig zijn? Dit onwaarschijnlijk complex systeem heeft geen CEO-cel, of zoals Wadman het zei: “de biologie wil geen kabouter die de baas is.”

2) We zijn overgeleverd aan onze hersenen. “Pijn & genot helpen ons om fysiek en sociaal gedrag te vertonen dat belangrijk is om te overleven: eten, drinken, voortplanten, verzamelen, bij de groep horen.” Dit systeem determineert in hoge mate ons doen en laten, wars van onze woorden en bewuste intenties. Integendeel. Ons bewustzijn is eerder een toeschouwer die verhaaltjes verzint bij wat we doen.

3) Dit systeem is niet perfect. Behoeftes kunnen tegenstrijdig zijn. Ze kunnen ook blijven schreeuwen om bevrediging terwijl ze geen biologisch voordeel opleveren. Zo ontstaan verslavingen. Onze hersenen sturen ook aan op korte termijn oplossingen die op lange termijn destructief kunnen zijn. We hebben blinde vlekken. Zo verwarren we macht met bevrediging van onze sociale behoeften.

4) Daarom hebben we ook een prefrontale cortex die onze diersoort onderscheid van de andere. We maken modellen van onze wereld. Plannen, creativiteit, afwegen, beslissingen nemen, keuzes maken e.d.m. gebeuren daar.  Sitskoorn: “Wijsheid is de optimale balans tussen de evolutionair oudere hersengebieden en de nieuwere hogere hersenfuncties.” Deze balans vindt haar beslag tijdens de puberteit. Dit verklaart biologisch waarom pubers impulsiever zijn en experimenteren.

5) Het goede nieuws is dat onze hersenen plastisch zijn. Ze veranderen en zijn aanpasbaar tot op hoge leeftijd. Hersencellen groeien, sterven, verbinden zich. Alles wat we leren resulteert in neuronen die krimpen of groeien, in nieuwe of sterkere verbindingen. Afleren is het laten sterven van verbindingen. Wadman: “Goudvinken zijn hierin kampioen. Ze vernieuwen ieder jaar een deel van hun hersenen door een nieuw liedje te leren om indruk te maken op de vrouwtjes.”

6) Het visuele ‘overruled’ alles. Van de 11.000.000 prikkels die voortdurend op ons afkomen zijn er 10.000 visueel. We onthouden plaatjes beter dan woorden. Maar: we zien niet alles. We zien wat onze hersenen toelaten dat we zien.

Et alors? Wat kan je met deze wetenschap aanvangen in leiderschap & ontwikkeling?
1) Rationaliteit heeft zijn beperkingen. Ons zelfinzicht is beperkt. Dat pleit voor bescheidenheid en openheid.
2) Beloningen en straffen zijn bijzonder determinerend voor ons gedrag. Zo werkt ons brein. We kunnen niet zonder.
3) Negatieve communicatie werkt niet in ons brein. Als we zeggen ‘Niet doen’ dan versterken we het ‘doen’. Je zwijgt beter over wat je wil laten uitdoven. Positieve communicatie helpt om het gewenste gedrag te bekomen.
4) We leren vooral door ervaring en imitatie. Leeractiviteiten zijn dan ook best ervaringsgericht en spreken alle zintuigen aan. Liever experimenteren dan erover nadenken. Lange leve prototypes.
5) Succes motiveert. Het adagio ‘we gooien iemand in het water en we zien wel’ is minder optimaal. Uit onderzoek blijkt bv. dat succesvolle voetballers vroeger op het jaar geboren zijn. Ze zijn dan bij de oudste van hun klas zijn, lopen voorop, krijgen meer positieve feedback en leren daardoor gemakkelijker.
6) Ontwikkeling is de natuurlijk staat van mens-zijn. Onze hersenen blijven ontwikkelen. “Leiderschap heb je of heb je niet” of “Ik kan het niet” is nu ook wetenschappelijk onzin. Er is alleen “ik wil het niet”.
7) Herhaling maakt het verschil. Meesterschap ligt in toewijding. Wadman: “Een mens kan goed worden in bijna alles, maar het kost wel 10 jaar vooraleer je ergens echt goed in wordt.”

Eigenlijk nil nove sub sole. De enkele inzichten en adviezen versterken wat psychologen en sociologen reeds langer weten: ons zelfinzicht is beperkt, zelfsturing alleen werkt niet en de positieve/waarderende aanpak doet mensen groeien. Mooi is hoe deze inzichten nu  ook uit de alfa-wetenschappen steun krijgen. Wellicht is het geen toeval dat ook in leiderschapsmodellen en -theorie dit soort inzichten meer en meer ‘mainstream’ zijn. Maar het blijft wel nog wachten op onmiddellijk toepasbare neurokennis voor leiderschapsontwikkeling. “De leerpil is er nog niet. Maar ze komt wel,” beloven de neurowetenschappers.

Any comment?

PS: voor de tweede keer in een week heb ik ervaren hoe tijdens Q&A Nederlanders gemakkelijker dan Vlamingen open vragen stellen, zonder zichzelf te willen positioneren/profileren.

* KLEIN, Stefan (2005). De Geluksformule. Ambo, 313 p.
** FRANK, Lone (2010). De vijfde revolutie. Maven Publishing, 348 p. 

Advertisements

About Koen Marichal

Director Future Leadership Initiative at Antwerp Management School
This entry was posted in Academic insights & evidence, Comments & events, Dutch and tagged , , , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

2 Responses to “Leiderschap heb je of heb je niet” of “Ik kan het niet” is ook neurobiologisch onzin. Er is alleen “ik wil het niet”.

  1. Bedankt voor deze alweer interessante samenvatting van een studiedag waaraan je hebt deelgenomen. Goed ook om te lezen dat de alfa – wetenschap de ‘nieuwe’ inzichten over leiderschap ondersteunen alhoewel die inderdaad niet zo nieuw zijn. Maar het kan er inderdaad wel toe bijdragen zoals je zegt dat ze versneld ingang vinden in de leiderschapstheorie. Zal dan hopelijk ook leidinggevenden er toe aanzetten dit meer te integreren in hun praktijk. Iedereen kan er alleen maar beter van worden.

  2. Pingback: Leadership thought 17: “Talk the walk.” | Thefutureleadershipinitiative

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s