Naar een leiderschap 2.0 in Vlaanderen en België

De Tijd publiceert het Antwerp Management School opiniestuk over nieuw leiderschap: http://www.tijd.be/nieuws/archief/De_leider_weet_het-niet_langer_beter-.9019972-1615.art

‘Om leiding te geven, heb je mensen nodig die gezag aanvaarden. Maar dat doen er steeds minder.’ Een uitspraak van voormalig Belgische premier Jean-Luc Dehaene, zelf een overblijver uit de tijd van een gezagvolle overheid. Wat is dat leiding geven? Welke kwaliteiten hebben toekomstige leiders nodig? De moeizame regeringsvorming in ons land laat ons nadenken over de vraag aan wat het onze politieke leiders ontbreekt om tot een akkoord te komen. Politici worden door de bevolking gemandateerd en betaald om het land te leiden. Hebben onze politici voldoende leiderschapscapaciteiten? Zijn hun leiderschapscapaciteiten up to date met de noden van deze tijd?

Onze wereld verandert drastisch. De economische en politieke macht verschuift naar het Oosten. De onderlinge afhankelijkheid van onze organisaties en systemen neemt alleen maar toe door de 2.0 technologie. Diezelfde technologie maakt snelheid en transparantie noodzakelijk. Daarbovenop komen de globale uitdagingen zoals klimaatbeheersing en voedselvoorziening. Dit zorgt voor ongeziene complexiteit en onduidelijkheid op wereldschaal, die ook de enorme roep om leiderschap verklaart. Op het World Economic Forum in Davos werd door econoom Nouriel Roubini en sir Martin Sorrell, CEO van de mediagroep WPP, een somber beeld geschetst door het gebrek aan leiderschap in de wereld. Maar wat betekent dat precies?

Het 1.0 leiderschap werd gekenmerkt door autoriteit, hiërarchie en controle: “de chef weet het beter”. Dit principe is nog dominant in veel organisaties, zeker in Latijnse culturen. Dat werkt zolang de complexiteit niet heel groot is. Dirk Beeuwsaert van GDF Suez voor de Antwerp Management School: “Complexe organisaties vragen om structuur, samenwerking en continu overleg. Daar kan de chef het niet allemaal meer weten.” Het ‘farao’-denken verdwijnt, net zoals dit gebeurt met het lange en autoritaire leiderschap van de Egyptische president Hosni Moebarak. Ook de Kerk worstelt met het hiërarchische model in de 2.0 wereld waarin snelheid en transparantie essentieel zijn.

2.0 Leiderschap kenmerkt zich door een horizontal approach: samenwerken, ondersteunen, engageren, begeleiden. De leider 2.0 weet wanneer hij beter volgt.. Of zoals Herman Van de Velde het formuleert voor Antwerp Management School: “Het management is er om te helpen, om te dienen, niet alleen om te controleren.”

Graaf Jacques Rogge, voorzitter van het Internationaal Olympisch Comité (IOC), is een voorbeeld van nieuw leiderschap: bruggen bouwen en vanuit gemeenschappelijke overeenkomsten iedereen verenigen om een hoger doel te bereiken. Jacques Rogge moet geen twee landsdelen verzoenen, maar de politieke belangen van 205 nationale Olympische comités en 115 IOC leden met de sportieve belangen van tientallen internationale sportfederaties en de commerciële belangen van sponsors en TV-zenders. En dat doet hij door het hogere belang van wereldvrede en de Olympische waarden centraal te stellen.

Antwerp Management School nodigt IOC-voorzitter Jacques Rogge uit om op 10 februari tijdens de André Leysen Leadership Chair in Antwerpen een keynote speech te geven over het nieuwe soort leiderschap dat de wereld nodig heeft. Grote leiders overstijgen hun eigen agenda. Ze plaatsen zichzelf in het grotere geheel. Vaak gaat dat gepaard met een gevoel van nederigheid. Ook Herman Van Rompuy past in dit beeld. Bekeken door de 1.0 bril mist hij schijnbaar “heldengedrag”. Maar misschien, time will tell, is zijn verbindend leiderschap het gepaste antwoord voor Europa op het wereldtoneel van vandaag.

Tot eind jaren vijftig domineerde en monopoliseerde Europa de wereld. Na de dekolonisatie brokkelde de Westerse invloed langzaam af.  Amerika nam de lead. Nu ziet Europa de opmars van andere wereldbeelden, waar bijvoorbeeld veel minder respect is voor een totale vrijheid van meningsuiting. Tezelfdertijd stelt Amerika zich niet meer op als king on the hill en zoekt het zijn gepaste plaats in de nieuwe wereld. Dit gebeurt nog aarzelend, zoals bleek in Obama’s reactie op de volksopstand in Egypte. De nieuwe mogendheden blaken wel van zelfvertrouwen. Maar ook zij dragen meer en meer verantwoordelijkheid voor het globale erfgoed. Europa kan brug zijn tussen het relationele, collectivistische Oosten verbinden met het meer individualistische, resultaatgerichte Amerika.

Basisvoorwaarde voor goed leiderschap blijft kennis en expertise om de grotere complexiteit te onderkennen. Zoals Jan Vanhevel, KBC het zegt: “Eerst en vooral heb je in-depth kennis nodig van de business. Meer dan ooit. Ik geloof niet dat een manager vandaag een bank kan leiden en morgen een chemische fabriek.” Organisaties die denken complexe problemen op te kunnen lossen door sterren of witte konijnen te importeren uit andere contexten dromen.

Leiderschap 2.0 vraagt ook meer zelfkennis om beter te kunnen samenwerken. Niet toevallig zijn veel organisaties bezig met identiteitsvraagstukken om hun plaats in het grotere geheel te vinden. Toekomstige leiders kennen zichzelf en zijn zich tezelfdertijd heel bewust van hun omgeving. Frank Meysman: “Zo zie ik de noodzaak om effectief te kunnen communiceren met steeds verscheidenere stakeholders toenemen. Het spectrum is intens vergroot. Daardoor neemt het belang van communicatievaardigheden toe, ook omdat alles meer real time is.” De nieuwe leider kan zich connecteren. Hij weet wat er gebeurt in de wereld, is kritisch en alert. Dit laat hem toe wendbaar en creatief te zijn, zonder te verkrampen.

Wij leven niet in een vacuüm. Inzicht in wat een economie drijft en hoe de samenleving werkt, is voorwaarde voor duurzaam ondernemerschap. Nieuwnormale leiders zijn zich  bewust hoe hun bedrijf of organisatie ingebed is in de global world outside. Dat maakt hun positionering duurzaam. “Stand alone”, het eigen gewin, is geen duurzame optie. Dit blijkt ook in de politieke impasse: de focus op de korte termijn en op het eigen gelijk blokkeert elke vooruitgang. Laat Vlaanderen of Wallonië niet alleen naar zichzelf tot aan de volgende verkiezingen kijken, maar ook naar de toekomst en België. Laat België naar Europa kijken en Europa naar de wereld.

De ruimere blik verhoogt ook de “moral courage” die nodig is. Veel mensen deconnecteren. Of ze kiezen voor de korte termijn of voor zichzelf en maken abstractie van de rest. Of ze blijven zichzelf herhalen, kop in het zand. En zo krijg je de kloof tussen politici & burgers, tussen top management en werknemers, tussen bisschoppen en gelovigen. 2.0 leiders denken “en-en”. Ze zien de complexiteit en spanningen tussen eigen- en collectief belang, tussen lange en korte termijn, tussen controle en vrijheid, tussen kwaliteit en snelheid. Ze zoeken naar oplossingen door samen te werken, en vanuit een doorleefde visie en waarden. En ze leggen zich nooit neer bij de status-quo.

Bert De Graeve, CEO van Bekaert, zegt dat ons schoolsysteem technisch en functioneel zeer sterke mensen aflevert, maar dat het opvallend is dat veel afgestudeerden het grotere geheel onvoldoende zien. Hij legde daarmee de vinger op de wonde voor het Avondland, en meer in het bijzonder voor België en Vlaanderen. Ieder van ons staat voor de opdracht om ‘global citizen’ te worden. Het onderwijs, onze overheid en onze leiders hebben hierin een bijzondere verantwoordelijkheid te nemen.

Professor Philippe Naert
Decaan Antwerp Management School

Koen Marichal
Director Future Leadership Initiative
André Leysen Leadership Chair

10 februari 2010

Advertisements

About Koen Marichal

Director Future Leadership Initiative at Antwerp Management School
This entry was posted in Comments & events, Dutch, In the press and tagged , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s